Yurtdışına Satışlarda e-Fatura ve e-Arşiv Düzenleme Kuralları: Mal ve Hizmet İhracatında Belge Senaryoları
Yurtdışına e-Fatura kesilir mi sorusunun cevabı: GÇB kapsamındaki mal ihracatı ile hizmet ihracatında e-Fatura ve e-Arşiv ayrımı, GTİP ve KDV istisnası kuralları.
60 Saniyede Özet
- Gümrük Çıkış Beyannamesi (GÇB) ekinde fiili mal ihracatı yapan e-Fatura mükellefleri, faturayı 'İhracat' senaryosuyla Gümrük ve Ticaret Bakanlığı adına düzenlemek zorundadır.
- Yurtdışına verilen yazılım, danışmanlık veya mimarlık gibi hizmet ihracatı işlemlerinde belge 'İhracat e-Faturası' değil, e-Arşiv Fatura formatında düzenlenir.
- Mikro ihracat (ETGB) kapsamında yapılan gönderilerde GÇB açılmadığı için gümrük onaylı e-Fatura yerine e-Arşiv Fatura tanzim edilir.
- Faturada alıcı VKN alanına 2222222222 (on adet 2) yazılmalı, KDV Kanunu 11/1-a ve 12. maddeleri gereğince istisna kodu doğru seçilmelidir.
Vergi Usul Kanunu ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) e-Belge teknik kılavuzları uyarınca, yurtdışındaki bir müşteriye satış yapıldığında düzenlenecek belgenin türü; satıcının e-Fatura sistemine kayıtlı olup olmamasına, satılan unsurun mal veya hizmet niteliğine ve ihracatın gümrük beyannamesi rejimine göre doğrudan değişkenlik gösterir. Uygulamada en sık yapılan hata, yurtdışına yapılan her türlü satış için 'İhracat e-Faturası' düzenlenmeye çalışılması veya alıcının GİB sisteminde kayıtlı olmaması sebebiyle kağıt faturaya yönelinmesidir.
1. Mal İhracatında e-Fatura Zorunluluğu: GÇB Kapsamı
e-Fatura sistemine kayıtlı bir mükellefin, Gümrük Çıkış Beyannamesi (GÇB) düzenlenmesini gerektiren fiili mal ihracatı gerçekleştirmesi halinde, bu faturayı matbu (kağıt) veya e-Arşiv Fatura olarak düzenlemesi yasal olarak mümkün değildir.
- **Alıcı Bilgisi ve Bakanlık Entegrasyonu:** Faturanın alıcısı yurtdışındaki yabancı firma olmakla birlikte, sistem altyapısı gereği belge 'İhracat' senaryosu seçilerek Gümrük ve Ticaret Bakanlığı (GTB) portalına gönderilir. Belge, gümrük tescil sistemiyle elektronik ortamda eşleştirilir.
- **GTİP Zorunluluğu:** Mal ihracatı e-faturalarında satılan her mal kalemine ait 12 haneli Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) kodunun yazılması zorunludur.
- **Teslim ve Ödeme Şekli:** Incoterms kurallarına göre belirlenen teslim şartı (FOB, CIF, EXW vb.), taşıma şekli (denizyolu, havayolu vb.) ve ödeme şekli bilgileri fatura üzerinde eksiksiz yer almalıdır.
- **Vergi Kimlik Numarası:** Yabancı firmanın Türkiye'de bir VKN'si bulunmadığından, alıcı vergi numarası alanına standart olarak **2222222222** girilir.
2. Hizmet İhracatında Fatura Türü: e-Fatura mı, e-Arşiv mi?
Yurtdışında mukim bir firmaya sunulan ve faydalanma yeri yurtdışı olan yazılım, danışmanlık, tasarım, mühendislik veya çağrı merkezi gibi hizmetlerde gümrük müdürlükleri nezdinde bir fiziki gümrükleme (GÇB) işlemi gerçekleşmez.
- e-Fatura kayıtlı kullanıcısı olsanız dahi, **hizmet ihracatı için 'İhracat e-Faturası' kesilmez.**
- Yabancı alıcı GİB e-Fatura sistemine kayıtlı olamayacağı için bu teslimler **e-Arşiv Fatura** olarak düzenlenir.
- Fatura tipi 'İstisna' olarak seçilmeli, KDV Kanunu 11/1-a (Hizmet İhracatı) kapsamında KDV %0 olarak hesaplanmalı ve beyannameyle uyumlu istisna kodu (302 kodu) kullanılmalıdır.
3. Mikro İhracat (ETGB) İşlemlerinde Belge Düzeni
Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) kapsamında, ağırlığı 300 kilogramı ve değeri 15.000 Avro'yu geçmeyen hızlı kargo yoluyla yapılan mikro ihracat işlemlerinde normal GÇB açılmaz.
- Bu kapsamdaki teslimlerde GTB sistemine giden resmi ihracat e-faturası zorunlu değildir; satış **e-Arşiv Fatura** düzenlenerek belgelendirilir.
- Faturada 'Mikro İhracat - ETGB Kapsamındadır' ibaresine yer verilmesi, kargo taşıyıcısının gümrük beyanını sorunsuz tamamlaması ve sonrasında KDV iadesi talep edilebilmesi için gereklidir.
- Mükellef e-Fatura sistemine dahil değilse, GİB Portalı üzerinden genel limitler kapsamında e-Arşiv Fatura düzenleyebilir.
4. Serbest Bölgeye Yapılan Satışlarda Fatura Senaryosu
Türkiye içinden serbest bölgelere yapılan satışlar mevzuat gereği ihracat sayılmaktadır. Ancak burada alıcının e-Fatura mükellefiyeti belirleyicidir:
1. **Serbest Bölgedeki Alıcı e-Fatura Mükellefi ise:** İşlem serbest bölge işlem formu veya GÇB'ye tabi olsa dahi fatura doğrudan alıcının e-Fatura posta kutusuna iletilir. İhracat senaryosu yerine 'Temel Fatura' veya 'Ticari Fatura' senaryosu seçilerek KDV istisnası (KDV Kanunu 11/1-a ve 12. madde) uygulanır.
2. **Serbest Bölgedeki Alıcı e-Fatura Mükellefi Değilse:** GÇB düzenleniyorsa Bakanlık üzerinden ihracat e-faturası, GÇB düzenlenmeyip Serbest Bölge İşlem Formu ile süreç yürütülüyorsa e-Arşiv Fatura tanzim edilir.
5. İhracat Faturasında Kur ve Muhasebeleştirme Standartları
Yurtdışına kesilen faturalar dövizli olarak düzenlenir. Fatura üzerinde döviz cinsi ve tutarı açıkça belirtilirken, VUK Madde 215 uyarınca Türk Lirası karşılığının da faturada gösterilmesi zorunludur.
- Faturanın düzenlendiği gün geçerli olan **T.C. Merkez Bankası (TCMB) döviz alış kuru** esas alınır.
- Ancak mal ihracatında KDV beyannamesine ve yasal defterlere intikal ettirilecek hasılat kuru faturanın kesildiği tarihteki kur değil; fiili ihraç tarihi olan **GÇB'nin 'kapanma/intaç tarihindeki' TCMB döviz alış kurudur**.
- Fatura tarihi ile fiili ihraç tarihi arasındaki kur farkları, kambiyo kârı (646) veya kambiyo zararı (656) hesapları aracılığıyla muhasebeleştirilir.
Karar Ağacı: Yurtdışı Satışında Hangi Belge Düzenlenmeli?
| Satış Türü | Gümrük Beyannamesi Türü | Satıcı Durumu | Düzenlenecek Belge ve Senaryo |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| Mal İhracatı (Konvansiyonel) | Standart GÇB | e-Fatura Mükellefi | İhracat Senaryolu e-Fatura (GTB'ye iletilir) |
| Mal İhracatı (Konvansiyonel) | Standart GÇB | e-Fatura Dışı Mükellef | e-Arşiv Fatura (GİB Portal / Entegratör) |
| Hizmet İhracatı (Yazılım, vb.) | Beyanname Yok | e-Fatura Mükellefi | e-Arşiv Fatura (İstisna Senaryosu) |
| Mikro İhracat | Hızlı Kargo ETGB | e-Fatura Mükellefi | e-Arşiv Fatura (ETGB Şerhli) |
| Konsinye İhracat | GÇB | e-Fatura Mükellefi | İhracat e-Faturası (Kesin satış anında) |
Sıkça Sorulan Sorular
Yurtdışındaki müşterim e-faturayı sistem üzerinden doğrudan teslim alabilir mi?
Hayır. Yabancı alıcılar Türk Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine dahil olmadığından faturayı elektronik sistemden alamazlar. Mal ihracatında fatura teknik olarak Gümrük Bakanlığı portalına düşer. Yabancı müşteriye faturanın PDF formatındaki görseli veya çıktısı e-posta yoluyla iletilir.
Yurtdışına kesilen faturada KDV hesaplanır mı?
KDV Kanunu'nun 11 ve 12. maddeleri gereğince malın fiilen yurtdışı edilmesi veya hizmetten yurtdışında faydalanılması şartıyla işlemler KDV'den istisnadır. Fatura 'İstisna' türünde, KDV %0 olarak ve ilgili KDV istisna kodu (mal için 301, hizmet için 302) seçilerek kesilir.
İhracat e-faturası kesildikten sonra gümrükte hata fark edilirse iptal işlemi nasıl yapılır?
İhracat senaryolu e-faturada ret veya kabul yetkisi Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'ndadır. Eğer GÇB henüz tescil edilmemiş veya tescil iptal edilmişse GTB sistem üzerinden faturayı reddeder ve fatura iptal durumuna geçer. GÇB kapandıktan sonra faturada sistem üzerinden iptal yapılamaz; intaç tarihi sonrası düzeltmeler gümrük mevzuatına göre ek beyanla çözülür.