e-Fatura ve e-Arşiv Belgesinde Yabancı Para Birimiyle Fatura Düzenlerken TCMB Kuru ve TL Karşılığı Gösterme Zorunlulukları

Dövizli e-fatura ve e-arşiv keserken TCMB kuru seçimi, VUK 215 ve KDVK 26 kapsamındaki TL karşılık zorunluluğu ile 32 Sayılı Karar kısıtlamalarını inceleyin.

60 Saniyede Özet

  • VUK Madde 215 uyarınca yurt içi teslimlerde yabancı para cinsinden fatura kesilse dahi Türk lirası karşılıklarının gösterilmesi zorunludur.
  • Faturanın düzenlendiği günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz alış kuru yasal muhasebe kaydında ve fatura üzerinde esas alınır.
  • Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar uyarınca, Türkiye'de yerleşik kişilerin kendi aralarındaki menkul/gayrimenkul satış ve hizmet sözleşmelerinde döviz yasağına dikkat edilmelidir.
  • İhracat istisnası veya serbest bölge işlemlerinde dövizli faturalarda KDV istisna kodları ile kur bilgisi UBL-TR veri tabanında eşleşmelidir.

Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 215. maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilinde tutulması zorunlu olan defter ve kayıtlarda kural olarak Türk para birimi kullanılır. Ancak aynı maddenin 2 numaralı bendinin (a) alt bendi, bedelin yabancı para birimi ile belirlendiği hallerde faturanın dövizli olarak düzenlenmesine yasal zemin hazırlamaktadır. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun (KDVK) 26. maddesi ise bedelin döviz cinsinden hesaplanması durumunda KDV matrahının belirlenmesinde faturanın düzenlendiği tarihteki kurun esas alınacağını hükme bağlar. Dijital dönüşümle birlikte e-Fatura ve e-Arşiv süreçlerinde yabancı para birimli fatura düzenlenirken XML veri şeması, kur seçimi ve mevzuat sınırlamaları titizlikle yönetilmelidir.

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar Kısıtlamaları

Dövizli fatura kesme teknik aşamasına geçilmeden önce, yapılan işlemin Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ve ilgili 2018-32/52 sayılı Tebliğ kapsamında döviz sözleşme yasağına tabi olup olmadığı netleştirilmelidir.

Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdedecekleri; gayrimenkul satış ve kiralama, iş sözleşmeleri, danışmanlık, nakliye ve belirli hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedelinin ve bu sözleşmelerden kaynaklanan ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması yasaktır. İstisna kapsamına girmeyen yurt içi işlemlerde dövizli fatura düzenlenmesi doğrudan idari para cezası ve usulsüzlük yaptırımı doğurur. İhracat teslimleri, yurt dışına verilen hizmetler, serbest bölgelerdeki teslimler ve yabancı sermayeli şirketlerin belirli sözleşmeleri bu yasağın dışındadır.

Dövizli e-Fatura ve e-Arşiv Düzenlemesinde Teknik Adımlar

GİB UBL-TR formatında yabancı para birimli bir e-Belge oluşturulurken sistem şu temel veri alanlarının eksiksiz doldurulmasını arar:

1. **Para Birimi Seçimi (DocumentCurrencyCode):** Faturanın ana para birimi (USD, EUR, GBP vb.) uluslararası ISO koduyla belirlenir.

2. **Uygulanan Kur Bilgisi (PricingExchangeRate):** Faturaya uygulanacak döviz kuru girilir. Yasal olarak bu kur, faturanın düzenlendiği gün saat 15:30'da TCMB tarafından yayımlanan ve bir gün sonra yürürlüğe giren gösterge niteliğindeki **TCMB Döviz Alış Kuru** olmalıdır. Tarafların serbest iradesiyle sözleşmede belirlenmiş özel bir kur bulunuyorsa, bu kur faturaya işlenebilir; ancak KDV matrahının TL karşılığı TCMB alış kuru esas alınarak faturanın açıklama kısmında veya dipnotunda doğrulanmalıdır.

3. **TL Karşılığı Gösterme Zorunluluğu (VUK 215):** Fatura bedeli yabancı para cinsinden olsa dahi; her satırın ve genel toplamın Türk lirası karşılıkları (KDV matrahı, KDV tutarı ve ödenecek toplam tutar) faturada gösterilmek zorundadır. Yurt içi alıcılara düzenlenen dövizli belgelerde sadece döviz tutarının yazılması, faturanın hiç düzenlenmemiş sayılması riskini gündeme getirir.

Örnek Senaryo: Döviz Cinsinden Düzenlenen e-Fatura Hesaplaması

Yurt içi bir yazılım bakım hizmeti (32 Sayılı Karar istisnasında yer alan bilişim/yazılım lisans sözleşmesi kapsamında) için 10.000 USD bedelli bir e-Fatura düzenlendiğini varsayalım. Faturanın düzenlendiği tarihteki geçerli TCMB döviz alış kuru 1 USD = 38,00 TL olsun.

  • **Hizmet Bedeli (Döviz):** 10.000,00 USD
  • **Döviz Kuru:** 38,0000 TL
  • **KDV Matrahı (TL):** 380.000,00 TL
  • **Hesaplanan KDV (%20 - USD):** 2.000,00 USD
  • **Hesaplanan KDV (%20 - TL):** 76.000,00 TL
  • **Genel Toplam (USD):** 12.000,00 USD
  • **Genel Toplam (TL):** 456.000,00 TL

Alıcı ve satıcı, 1 Nolu KDV Beyannamesinde bildirim yaparken döviz tutarını değil; faturada yer alan 380.000,00 TL matrah ve 76.000,00 TL KDV tutarını beyan etmek zorundadır.

İhracatta e-Fatura Keserken Kur Seçimi

Mal ihracatında (Gümrük Çıkış Beyannamesi - GÇB kapsamında) fatura doğrudan gümrük onayına gönderilir. Bu belgelerde fatura üzerindeki kur fiili ihraç tarihinde farklılık gösterebilir. GİB uygulamalarında ihracat e-faturaları düzenlenirken fiili ihraç tarihi henüz bilinmediğinden, düzenleme tarihindeki TCMB döviz alış kuru girilir. Muhasebe kaydında ise gümrük beyannamesinin kapandığı (fiili ihraç) tarihteki TCMB döviz alış kuru esas alınarak kur farkı düzeltmeleri 601 Yurtdışı Satışlar hesabında yapılır.

Kur Farkı Oluşması ve Belgelendirilmesi

Dövizli fatura düzenlendikten sonra bedelin tahsil edildiği tarihteki kur, fatura tarihindeki kurdan farklı olacaktır. KDVK Genel Uygulama Tebliği gereğince; tahsilat faturadan sonra gerçekleştiğinde ve lehte kur farkı doğduğunda satıcı tarafından alıcı adına kur farkı için KDV'li fatura düzenlenmesi (fatura ilk işlemdeki KDV oranına tabidir) gerekir. Aleyhte kur farkı oluştuğunda ise alıcı, satıcı adına kur farkı faturası düzenleyerek KDV hesaplar.

Sıkça Sorulan Sorular

Dövizli e-faturada TCMB döviz satış kuru kullanılabilir mi?

Katma Değer Vergisi Kanunu 26. maddesi gereğince vergiyi doğuran olayın meydana geldiği tarihte geçerli olan TCMB döviz alış kuru esas alınır. Taraflar sözleşmede satış kurunu kararlaştırmışlarsa bu kur ticari ödeme için geçerli olsa da yasal KDV matrahının kaydında TCMB alış kuru alt sınır veya referans olarak dikkate alınır.

Yurt içindeki alıcıya kesilen dövizli faturada TL karşılığı yazılmazsa ne olur?

VUK Madde 215 uyarınca yurt içi teslimlerde Türk parası karşılığının faturada yer alması zorunludur. TL karşılığı bulunmayan dövizli faturalar usule aykırı sayılır ve VUK Madde 353 uyarınca özel usulsüzlük cezasına konu olabilir.

Hafta sonu veya resmi tatil günlerinde kesilen dövizli faturalarda hangi kur uygulanır?

TCMB tatil günlerinde kur yayımlamadığı için faturanın düzenlendiği tarihten bir önceki iş gününde saat 15:30'da belirlenen ve geçerli olan son TCMB döviz alış kuru esas alınır.